PRIJSWINNAARS

Van Winterprijs 2015

Clé Lesger, Het Winkellandschap van Amsterdam

Overhangende luifels, uithangborden, uitstallingen op de stoep en sobere interieurs waren ooit typerend voor de winkels in Amsterdam. Aanzicht en interieur van de winkels hebben de afgelopen eeuwen echter grote veranderingen ondergaan. Clé Lesger beschrijft deze in samenhang met ontwikkelingen in de architectuur, technologische innovaties en de opkomst van warenhuizen en andere grootschalige winkelvoorzieningen. Ook de wensen, voorkeuren en koopkracht van het winkelend publiek spelen een belangrijke rol. Daarnaast laat Lesger zien, dat de locaties van de winkels vanouds aansluiten bij patronen van toegankelijkheid in de stad. Die zijn op hun beurt verbonden met de structuur van het stratennetwerk zoals deze tijdens stadsuitbreidingen en andere grote ingrepen in het stedelijk landschap tot stand is gekomen. Pas in de tweede helft van de twintigste eeuw is met de opkomst van moderne winkelcentra in de nieuwste buitenwijken een fundamenteel ander bewinkelingspatroon ontstaan dan dat van de vooroorlogse delen van Amsterdam. De vele afbeeldingen en kaarten in het boek brengen de veranderingen ook fraai in beeld.

De uitreiking van de prijs was op 30 oktober 2015 in Spui25 te Amsterdam. De middag was drukbezocht en de prijsuitreiking werd opgeluisterd door drie lezingen van deskundigen op het gebied van handel, steden en winkels. Zo sprak prof.dr. Ilja van Damme over ‘Stad en kleinhandel: uitdagingen voor nieuw onderzoek’ en sprak prof.dr. Jan Hein Furnee tijdens zijn lezing getiteld ‘Op jacht naar de klant: De Bijenkorf, 1945-1965’ over de tactieken van De Bijenkorf om het koopgedrag van hun klanten te achterhalen. Ook Gerrit van der Plas had een interessante lezing over winkelleegstand en de toekomst van de detailhandel.

Jury: prof. dr. Hans Mol, prof. dr. Peter Nissen, prof. dr. Petra van Dam, dr. Remi van Schaik, dr. Paul Brusse

Van Winterprijs 2013

Boudien de Vries, Een stad vol lezers. Leescultuur in Haarlem in de negentiende eeuw

Aan het eind van de negentiende eeuw voltrok zich niets minder dan een revolutie. Was het lezen van literaire, opiniërende en informatieve boeken, tijdschriften en kranten in 1850 voorbehouden aan een smalle bovenlaag, binnen een halve eeuw veranderde dit fundamenteel. Meer mensen dan ooit kwamen in aanraking met drukwerk en konden kennisnemen van het literair erfgoed, zich mengen in de discussies van de dag en door zelfstudie hopen op een betere toekomst. Tegelijkertijd werden politieke en levensbeschouwelijke bewegingen zich bewust van de mogelijkheden om via eigen bibliotheken, kranten en tijdschriften hun visie op de samenleving uit te dragen. Wie de negentiende-eeuwse lezers waren en welke boeken ze lazen, is nauwelijks bekend. Lazen ze flodderromans of literaire meesterwerken, vooral stichtelijke werken of ook pikante verhalen en wat waren de toenmalige bestsellers? Hoe kwamen deze lezers aan hun boeken? In Een stad vol lezers onderzoekt Boudien de Vries de Haarlemse leescultuur en schetst tegelijkertijd een beeld van de negentiende-eeuwse Nederlandse lezer.

De uitreiking van de prijs was op 4 november 2013 in het Noord-Hollands Archief Janskerk te Haarlem. De prijsuitreiking trok een volle zaal in de fraaie, voormalige Norbertijnenkapel van het Noord-Hollands Archief in Haarlem. Een lezing van prof. dr Marita Mathijsen luisterde de uitreiking op. Mathijsen zette uiteen hoe verlichtingsidealen en vernieuwingen in druktechnieken in de negentiende eeuw niet alleen leidden tot verbetering van het leesonderwijs, maar ook tot een enorme groei van het aantal boeken en tijdschriften. Aan het eind van de negentiende eeuw was het aantal lezers in Nederland dan ook exponentieel toegenomen.

Jury 2011: prof. dr. Maarten Duijvendak, prof. dr. Hans Mol, prof. dr. Peter Nissen, prof. dr. Petra van Dam, dr. Remi van Schaik

Van Winterprijs 2011

Pieter Caljé, Student, universiteit en samenleving. De Groningse universiteit in de negentiende eeuw

Dat universiteiten geen ivoren torens zijn, maar maatschappelijke instellingen die met duizend draden zijn verbonden met de samenleving laat Pieter Caljé zien aan de hand van de sociale en culturele geschiedenis van de studenten van één universiteit – die van Groningen. Daarbij worden sociale, politieke en geografische lange-termijnprocessen verbonden met zo goed mogelijk gereconstrueerde levens van vijf cohorten studenten uit de negentiende eeuw en een cultuurgeschiedenis van het Groninger studentencorps Vindicat atque Polit.

De uitreiking van de Prof. Van Winterprijs vond plaats op donderdag 3 november in de Senaatskamer van het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen. Er werd gesproken door Prof. dr. Klaas van Berkel, Pieter Caljé en prof. dr. Johanna Maria van Winter.

Jury 2009: prof. dr. Maarten Duijvendak, prof. dr. Hans Mol, prof. dr. Peter Nissen, prof. dr. Marlou Schrover en dr. Jos Wassink.

Van Winterprijs 2009

Han Nijdam, Lichaam, eer en recht in middeleeuws Friesland

De historicus Han Nijdam deed onderzoek naar de Oudfriese boeteregisters. Bij veel Friezen speelde ‘eer’ in de Middeleeuwen een belangrijke rol. In autonome gebieden van de vrije Friezen langs de Nederlandse en Duitse Noordzeekust werden geregeld vetes uitgevochten naar aanleiding van een erezaak. In de door Nijdam onderzochte Oudfriese boeteregisteres werd vastgelegd wat precies gerekend kon worden tot ‘schending van eer’.

De prijsuitreiking vond plaats op woensdag 21 oktober bij de Fryske Akademy in Leeuwarden.

Van Winterprijs 2007

Griet Vermeesch, Oorlog, steden en staatsvorming. De grenssteden Gorinchem en Doesburg tijdens de geboorte-eeuw van de Republiek (1570-1680)

In Oorlog, steden en staatsvorming wordt de organisatie van de defensie in Gorinchem en Doesburg, twee grenssteden van de Republiek, tijdens de Opstand bestudeerd. In grenssteden moest blijken of de vroegmoderne staat voldoende middelen bijeen kon brengen om gevechtskrachten te betalen en de organisatorische capaciteiten bezat om het gedrag van soldaten te beheersen en moderne vestingwerken aan te leggen. Vermeesch toont aan dat de Republiek beter dan andere staten erin slaagde om soldaten te integreren in de burgermaatschappij. Ook in het aanleggen en onderhouden van vestingwerken boekte de Republiek succes. In tegenstelling tot wat veelal verwacht wordt, bracht dit proces van staatsvorming-van-onderop een sterke nationale staat voort.

De prijsuitreiking vond plaats op 6 december 2007. Voor het eerst is de prijs naar een niet-Nederlandse auteur gegaan. Jury 2007: prof.dr. Koen Goudriaan, prof.dr. Ad Knotter, prof.dr. Maarten Duijvendak, dr. Aad de Klerk en dr. Thera Wijsenbeek.

Van Winterprijs 2005

Theo Spek, Het Drentse esdorpenlandschap. Een historisch-geografische studie

In Het Drentse esdorpenlandschap. Een historisch-geografische studie, het proefschrift van landschapswetenschapper Theo Spek, komt een veelzijdige visie op het Drentse landschap naar voren. In de achttien hoofdstukken wordt onder andere aandacht besteed aan de rol van het menselijk ingrijpen door de eeuwen heen, de geschiedenissen van oude families en de samenstelling van de Drentse bodem. Ook de ontwikkeling van de dorpen Balloo, Gasselte, Valthe en Ansen komt uitgebreid aan bod.

Jury 2005: prof.dr. Koen Goudriaan, prof.dr. Ad Knotter, prof.dr. Maarten Duijvendak, dr. Aad de Klerk en dr. Thera Wijsenbeek.

Van Winterprijs 2003

Marlou Schrover, Een kolonie van Duitsers. Groepsvorming onder Duitse immigranten in de negentiende eeuw

Duitse immigranten vormden eeuwenlang de grootste groep vreemdelingen in Nederland en dat bleef zo tot de komst van de gastarbeiders in de twintigste eeuw. Ze lieten hun sporen na in de Nederlandse samenleving en introduceerden het bovengistende bier, zoals we dat nu drinken, de kerstboom, het turnen en het winkelen als vrijetijdsbesteding. Toch is juist over deze grootste groep relatief weinig bekend. De geschiedenis van de Duitse immigranten biedt de mogelijkheid om te onderzoeken wat de continuïteit van groepsvorming onder immigranten bepaalde. Daarmee raakt het onderwerp van dit boek aan actuele discussies omtrent groepsvorming, etniciteit en integratie. In dit boek worden de levens beschreven van de Duitse immigranten, die in de tweede helft van de negentiende eeuw in Utrecht woonden.

Leave a Reply